DevrikYazilar »

Bos Tanimlar

Boş Tanımlar

İnsanların yaptığı boş tanımlar vardır, sorarsın mesela "laiklik nedir?" diye, "din ve devlet işlerinin ayrılması" der... "Kardeşim, din de, devlet de herkesin kendine göre anladığı şeyler, iki bilinmeyeni nasıl birbirinden ayırıyorsun?" diyemezsin, susarsın çünkü zaten bu tanımla iktifa eden, böyle bir soru karşısında yumruk da atabilir, kafa da...

Böyle bir tanımda herkes "devlet" ve "din"i kendine göre anlamakta serbest. Memleketin yönetimindeki Deist/Kemalist düşüncenin din anlayışı, mesela İslam'ın din anlayışından tamamen farklı. Deist için kendi dini "akıl ve bilimin her şeyi bulacağı ve ilk müessirin bir Tanrı olduğu", İslam dini de en fazla "1400 sene önce Arabistan'da devrinin en önemli edebiyat figürünün Tanrı anlayışının doğurduğu bir din" olabilir... Devlet de aynı şekilde herkesin kendine göre farklı anlamakta olduğu, hatta bir çoklarının sadece alışkanlık icabı kullandıkları bir kavram. Bir köylü için devlet ilçedeki kaymakamken, bir şehirli için kendisini koruması gereken polis, bir bürokrat içinse kendisine maaş ve yetki veren kurumdur... Herkes farklı anlar, herkesin kafasındaki farklıdır. Yine oturup, bu ikisinin birbirinden nasıl ayrılacağına dair kavag etmeyi pek severler. (Daha güzel bir tanım, "yasama faaliyetinde dini kaynakları kullanmamak" olabilir laiklik için. Herkesin sevebileceği bir tanım bu...)

Diğer konularda da böyle. Demokrasi diyorsunuz, basitçe "halkın halk tarafından yönetilmesi" diyor. Yani, şimdi böyle bir şey var mı? Mümkün mü? Yönetmek fiilinin anlamı değişmediği sürece olmaması lazım, zira her zaman için yöneten yönetilenden sayıca az, kuvvetçe fazladır. "Yönetim" denen şeyin olduğu her yerde bu mümkündür. O halde çoğunluğun çoğunluğu yönetmesi gibi bir şey mümkün olmaz... Demokrasi ise çoğunluğun kendini yöneten azınlığı, basın ve ifade hürriyetiyle denetleyip, onlara seçimle yönetim yetkisi verdiği rejimin adı olmalıdır.

Siyasi hayatta kavgaya sebep olan bütün tanımların aslında boş laf salataları olduğundan iyiden iyiye şüphelenmeye başladım. "Millet" de, "milliyet" de, "din" de, "devlet" de, "cumhuriyet" de böyle kavramlar. Bu kavramları sorduğunuzda aldığınız cevaplar genelde havada kalıyor. Zira tam bir tanım yapmaya kimsenin gücü yetmiyor. (Ne demek "kendini Türk kabul eden Türktür" mesela? Ben kendimi Ugandalı kabul edince Ugandalı mı olacağım? "Ne mutlu Ugandalıyım diyene" desem, acaba insanlar kendilerini daha Ugandalı hissederler mi? Ugandayı boşverin de, "Hitit" diyelim, "Ne mutlu Hattiyim diyene" desem mesela Hititli olacak mıyım?)

Biri kalkıp bana böyle konularda bir tanım yaptığında, genelde oturup bunun günlük hayata nasıl yansıdığını düşünürüm. "Millet"in gerçek tanımı nedir, ne demeye çalışmaktadır? Cumhuriyetin gerçek tanımı nedir, ne demeye çalışmaktadır? "Demokrasi" dediğinde bir insanın istediği şey nedir?

Türkiye'deki insanların Demokrasi gibi, Laiklik gibi kavramlardan bekledikleri ve günlük hayatlarına yansıyan şeyler var. Mesele bazıları için laiklik değil, etrafta kendilerini Batılı gibi hissetmelerine imkan tanıyacak kadar az başörtülü birileri olması, bazıları için de, dini gereklerine fazla saldırılmaması. Demokrasi denildiğinde birileri seçim hürriyetini, birileri ifade hürriyetini, birileri "kafasına göre takılma hürriyeti"ni, kimileri de buna benzer şeyleri anlıyor... İnsanların bu kavramlara neden ve ne zaman başvurduklarını anlamadan gerçek tarifler yapmak mümkün değil. (En ilginçlerinden biri "din" ve "İslam"dır. İslam mensuplarının da pek çoğu için farklı şeyler ifade eder. Kimisi için bir ibadet dini, kimisi için son din olduğu için en mantıklı olanı, kimileri için tasavvuf, kimileri için kelam ve felsefe, kimileri için de tarih ve kültürdür. İnsanların İslam'a müsbet veya menfi bakışlarının hemen tamamı onun belli bir altkümesine yönelir.)

Böyle tanımları çözümlemek için eklenecek bir nokta, kullanılan kavramların ne olduğunun, ne olmadığından ayrılmasının en önemli nokta olduğudur. "Din"le "din-değil"i, "devlet"le, "devlet-değil"i birbirinden ayırmak mümkün değilse bunların üzerinden yapılacak bir tanım ancak bir istismar aracı, lüzumsuz bir kavga sebebi olabilir.

(2007-06-03 01:02:00)